Letterzetterij

'En straks hoort u ook nog de gedichten die Mieke Vogels en Bart Somers voor ons schreven'. Af die radio. Dat wil ik niet op mijn boterham. Dan is het eens gedichtendag en moeten wij het stellen met het gekribbel van kabinets- of andere politieke medewerkers. Waarom is net gedichtendag de dag waarop we alles volplamuren met rijmsels? Terwijl.


Terwijl we op vrouwendag toch ook niet allemaal een keukenschort aantrekken en op hoge hakken gaan rondlopen. En toch: Herman Van Rompuy in een zotte bui. Lijmpje hier, rijmpje daar, iedereen kan het, gedichtendag klaar! Met een haiku toe. En gelukkig maar. Ik mag er niet aan denken de hele dag Leonard Nolensen te moeten trotseren, schimmige gebaroneerden die om de een of andere reden tot ons cultureel erfgoed schijnen te behoren - al weet niemand echt waarom.

Maar -daag jezelf een dagje uit- het is me dus gelukt: een gedichtendag zonder poëzie! Niet dat ik die kernachtige letterzetterij geen warm hart toedraag. Ik amuseer mij te pletter met voorpublicaties van ongeborenen en de onvolprezen Arabische poëzie en ik ben altijd te porren voor een portie Kouwenaar of Kopland. En een onmens is hij wiens adem niet even stokt bij het lezen van Roezemoezen en dit.

Het was gisteren ook dag van de privacy, dus hun contactgegevens vogelt u maar zelf tevoorschijn, heren uitgevers.

Wij en de wijde wereld

En tewijl wij, would-be-Desmedtjes, ons als honderdste nieuwswatcher-voor-eigen-kring een kramp typen over forelrellen, zouden we haast vergeten om als ziljoenste aardbewoner de verkiezing van Barack Obama een heuglijk feit te noemen en de man zelf een baken van nieuwe hoop voor de wereldgemeenschap. Want het feit alleen al dat die slechte ouwe G.W. Bush zich nu kan gaan concentreren op dat nieuwe hekken rond zijn ranch en dat zijn oompie John hem daarbij gaat helpen is om van te huilen fantastisch nieuws.


Bovendien is Obama nog eens een wereldleider die speecht zoals het hoort, en strekken zijn idealen verder dan 'ban abortion' and 'let's hunt them down'. De badges, de pins, de emocracy, het besef dat de beloofde verandering niet echt voor morgen is en de melige voorpagina van die emo-rukkers van De Morgen, nemen we er dan gaarne bij. Het mag ook zo uitgevochten worden.

En terwijl wij als ziljoenste aardbewoner de verkiezing van Barack Obama een heuglijk feit noemen, zijn er slimmere jonge mensen die besluiten ondertussen te werken aan hun literaire carrière en dichtbundels uitbrengen. Dichtbundels! Ook een heuglijk feit, want zolang dichters een uitgever vinden, is het niet echt crisis.

En terwijl wij ons afvragen waarom we niet daar niet zelf eerder aan gedacht hebben, aan dichtbundels publiceren (we hebben toch allemaal nog wat leuke dingen liggen die we indertijd anoniem naar onbereikbare meisjes verstuurden), beseffen we dat deze jongeman nu een protégé van Gerrit Komrij is (Gerrit Komrij!) en dat hij dat er wel moet bijnemen.

En terwijl wij dat beseffen, zijn wij die M. Inghels dankbaar dat hij de 'dichter voor een nieuwe generatie' wil worden en dat wij buiten onze uren rustig verder kunnen klooien op het internet zonder al te veel ophef te veroorzaken en zonder in de gazet te staan met de titel 'ik wil een literaire hoer zijn' boven onze foto.

En terwijl wij allerlei onleuks insinueren over Gerrit Komrij (die eigenlijk toch een ongewoon straffe schrijver is) en Maarten Inghels (die toch een deksels potje kan dichten), beseffen we dat we weer in de gapende val getrapt zijn van het insinueren dat we wel beter weten, zonder echt uit te leggen waarom. Dat wij ooit -in ontvankelijker jaren - met Humo als koortsmeter een taalgebruik opgebouwd hebben dat grossiert in dit soort truken van de concertzaalbar.

En terwijl wij ons proberen te herinneren hoe dat ooit begonnen is, dat toontje van ons, beseffen we dat wij niet meer weten uit te leggen waarom iets mooi, lief, leuk is. Dat mooi, lief, leuk sowieso begrippen zijn waarin wij niet meer geloven, benoemd door woorden die ook de gewone mensen wel eens gebruiken en die we daarom maar liefst laten voor wat ze zijn, ons veilig beperkend tot vet, gedegen, authentiek, onderbouwd, fijn (enkel indien met licht-ironische bijklank), stukjes over Hugo Claus, woorden op -ing en schrijven in de 'we'-vorm. Change, no we can't.

Wij, dat is ik, die niet zoals zij wou worden.

Thalassa's taalstrijd

Gisteren naar 'In Bruges' gekeken op DVD. Wat een slaapverwekkend filmpje, onhandig schipperend tussen komedie, thriller en psychologische prent. Het lijkt wel alsof de makers het Bokrijk Van Het Westen écht een shithole vonden (zoals hoofdpersonage Ray meermaals beweert in de film) en de klus zo snel mogelijk wilden klaren. De finale mag er best zijn, maar de dialogen zijn zodanig bordkarton dat ik me begon af te vragen wie de tekstballonnetjes weggehaald had.


Maar er is ook goed nieuws.

Er valt namelijk wél aardig wat amusement te halen uit de extra's bij de DVD. Zoals het promofilmpje waarin de kijker cameragewijs over de Reien gevaren wordt, terwijl onderaan een tekst door beeld schuift met een aantal wetenswaardigheden over Brugge. Daarin vernemen we dat er dankzij een stormvloed in 1134 een kreek uitgeschuurd werd tot aan Brugge, dat onmiddellijk een dwarsdijk bouwde tot aan Damme, Duitsland. Zo zie je maar, als je even niet oplet gaan die Duitsers zelfs terug in de tijd om hier en daar wat te annexeren.

De nieuwsgierige kijker leert ook dat er drie officiële talen zijn in Brugge: Nederlands, Frans en Duits. Ha ja, kwestie dat onze cultuurminnende bezetters de boel hier niet voor niets zijn komen overnemen, heeft de Vlaam hun taal maar geofficialiseerd. Het is dan ook een behoorlijke kemel dat het Spaans hier over het hoofd gezien wordt. Niet getreurd echter voor de toerist die van wat verder komt, want de meeste mensen spreken er ook Engels.

In Frankrijk kunnen ze er alvast niet mee lachen dat Brugge met medewerking van een geheel Engelstalige filmploeg op dergelijke slinkse wijze de Franstalige toerist naar zijn versteende geschiedenis tracht te lokken. De Fransen besloten dan ook hun visserszonen naar Brugge, nabij Duitsland, uit te zenden om een eind te maken aan dit toeristisch imperialisme in tijden van economische crisis. Pech voor de bemanning van de Zeebrugge 63 Thalassa die toevallig in hun vaarwateren terecht kwam.

Terwijl ze op Sint-Jacobsschelpen aan het vissen waren ergens voor de Franse kust werd hun schip bijna tot zinken gebracht door de Franse armada. De kapitein van het schip begrijpt niet waarom net hij werd geviseerd: "De voorbije weken waren er Ierse en Schotse vissersboteren in Franse wateren actief. En dat stak dan waarschijnlijk hun ogen uit. Maar om dan op deze manier te reageren..." "Ze willen de vangst van onder andere Sint-Jakobsschelpen voor zich alleen", zegt Ivan Victor, voorzitter van de Stichting Duurzame Visserij-ontwikkeling.

Wij weten wel beter. Haal die spotprent uit de rekken!

Hoe de goede huisvader verraden werd

Eén woord, acht lettergrepen, klinkt als lagesnelheidsferrari en probeert net te opzichtig de waarheid geweld aan te doen. Goedehuisvaderaandelen, inderdaad. Tot voor de financiële crisis had ik het woord nog nooit gehoord. 'Huisvaderaandelen' lijkt mij dan ook een juistere benaming, dat aandelen kopen en goedehuisvaderschap iets met elkaar te maken hebben, zou ondertussen toch wel stilaan het rijk der fabelen bereikt moeten hebben.


Wat een goede huisvader wel doet? De afwas natuurlijk. En langetermijnsparen, eventueel. En pensioensparen ook. Ah, pensioensparen. Nog zo'n bizar woord. Zoveel jaren geleden plots het nieuwe wonderding: wie niet aan pensioensparen deed, was niet eens een huisvader of kon het nooit worden zo leek het wel, en af te trekken van de belastingen bovenop. En geef toe, klinkt er iets gezapiger, slaapverwekkender en minder gevaarlijk dan dat suffe 'pensioensparen'? Interviews met François de Keersmaeker tellen niet mee.

De brave huisvaders en huismoeders die dat best een goed idee vonden, wat geld opzij zetten voor later met een geruststellend kwaliteitslabel van Vadertje Staat, merken nu echter tot hun ontzetting dat ze feitelijk aandelen gekocht hebben en dat de waarde van hun pensioenspaaraandelen naar beneden dondert als had men er François aangehangen alvorens ze bij het beursafval te droppen. Daar had die bankdirecteur indertijd toch niets over gezegd?

Voor de zekerheid ben ik maar eens de definitie van 'sparen' gaan opzoeken in het woordenboek. Er stond in elk geval niet: 'Geld ter beschikking stellen van speculanten tot aan uw pensioengerechtigde leeftijd, met fiscale aftrekbaarheid om de rooien te sussen.' Waarom men het niet gewoon 'pensioenbeleggen' noemt? Omdat dat een lelijk woord is, veronderstel ik. Als het erom gaat goedehuisvadercentjes binnen te rijven, is esthetiek geen ijdel begrip in de bankwereld.

Ik ben er ook even mee begonnen toen ik net begon te werken en nog thuis woonde ("Ik zie dat je wat spaargeld over hebt - misschien moet je eens aan pensioensparen denken, dat is aftrekbaar"). In de vaste overtuiging dat het over sparen ging, althans meer wist men mij niet te vertellen en voor kleine lettertjes had ik geen tijd. Niet gejankt natuurlijk, ik ben jong, had de voorbije jaren toch andere prioriteiten dan pensioensparen en de beurzen hebben nog alle tijd om zich te herstellen eer ik mij terugtrek uit het beroepsleven. En wattafuk, dat ook.

Minder geluk hebben zij die rond deze tijd op welverdiende rust gaan en dachten dat hun spaargeld ergens veilig op de bank lag aan te dikken aan het gezapige tempo van François' buikomtrek. Door vetbetaalde CEO's allerhande werd er gerotzooid met hun centjes en nu de speeltijd voorbij is op de beurzen betalen zij de rekening. Nog minder geluk hebben zij die hun geld braafjes op een spaarrekening geplaatst hebben bij Kaupthing en nu maar kunnen hopen dat de zaak daar opgelost raakt. Niks geen 'speciale regeling' voor hen die vrede namen de rente van een internetspaarboekje.

Als daar maar geen goedehuisvaderdrama's van komen.

Pimp-a-post

As I speak is het bon ton om reviews en blogs te pimpen met een shitload aan catch phrases. (I declare myself guilty). Of ook: Tegenwoordig is het behoorlijk modieus om recensies en internetdagboeken vol te stouwen met een overdaad aan populaire zinnetjes of zinswendingen in andere talen (ik doe er ook wel eens aan mee). Lees dit leuke postje maar eens van de bijzonder onderhoudende Ishku, of dit van Brutin. Ik ben daar eerlijk in: ik heb al wel eens een vertaalwoordenboek moeten raadplegen om een van hun postjes ten volle te kunnen begrijpen. Maar goed: ik ben dan ook al ouder dan 30 en ik ben opgegroeid met Jacobus en Corneel in plaats van met The Simpsons. Ik weet bijgevolg iets meer over bakkersfietsen dan de gemiddelde jonge mens van nu, maar daar houdt het dan ook mee op.

Bijgevolg luidt mijn oproep: Vertalen en omzetten naar het Nederlands die handel! Goed, een computer hoeft geen ordinateur te worden zoals bij onze Franse vrienden, maar het 'je ne sais quoi' dat te pas en te onpas opduikt in boeken- en cd-besprekingen wanneer de recensent van dienst te lui is om naar woorden te zoeken maar toch graag intelligent en belezen wil overkomen kan mits een eenvoudige ingreep wel omgevormd worden tot 'ik-weet-niet-wat'. 'Bullshit' moet qua stafrijm duidelijk zijn meerdere erkennen in 'stierestront'. En Shakespeare zou vast not amused zijn - sorry, zou er vast niet kunnen mee lachen - als hij zag en hoorde hoe zijn tekstregeltje 'to be or not to be, that's the question' een eigen leven gaan leiden is als eenvoudig lapmiddel bij gebrek aan betere vondsten. Dus vanaf nu graag 'dat is de vraag'.

Wordt het overigens niet hoog tijd dat we Kurt Cobain's 'Nevermind' onder Nederlandstaligen gewoon weer vervangen door 'laat-maar-zitten'? Of is het Nederlands niet hip en bijdetijds genoeg om uitdrukking te geven aan onze enorm kosmopolitische ingesteldheid enerzijds en onze verbondenheid met onze geboortestreek en voorvaderen anderzijds en hebben we daarvoor het Engels dan wel het West-Vlaams (zeg ne kir oe loat ist en besef hoeveel tijd je al verspild hebt op het internet ondertussen) of een andere streektaal nodig?

Mijn veronderstelling: Waarschijnlijk gebruikt onze generatie zijn losvaste rijtje Engelse, Franse en andere catch phrases helemaal niet om hipheid of culturele verhevenheid te suggereren maar veeleer om aan te geven dat ze met hun voeten in het echte leven staat en straatwijs zijn. Wie consequent Nederlands gebruikt waar ook Engels of Frans mogelijk zijn binnen het paradigma van het Nederlandse taalgebruik, verraadt zichzelf in die logica als een aansteller (waarom moelijk doen als het ook gemakkelijk kan - met een gangbare uitdrukking uit het Engels bijvoorbeeld) dan wel een provincialist (nog nooit gehoord van 'nevermind' - huh?) of een enggeestigaard (moet alles altijd echt zo perfect in het schoon Nederlandsch?). Ook de vorm is de booschap nietwaar.

Of hoe het internet Pim-Pam-Pet uitdost als Pimp-A-Post.

De effecten van een glas melk

Op dinsdag 18 maart viel ergens na 16 u het volgende zinnetje te beluisteren op Radio 1 (het ging over een aantal telefoonshops dat gesloten was omdat ze de wetgeving niet respecteerden): "De uitbaters zijn vaak van vreemde origine en nemen het niet zo nauw met de wet." De met een knoert van een links-correcte reflex opgezadelde Germanist in mij vroeg zich meteen af: 'Suggereert de presentator hier nu een oorzakelijk verband, of betreft het hier een onschuldige nevenschikking?'

Als proef op de som construeerde ik enkele gelijkaardige zinnen, waarbij de eerste en de tweede zin feiten bevatten over een en dezelfde handelende persoon. Bijvoorbeeld over mijn voetbalclubje: "De meeste spelers komen uit Kortemark en kunnen eigenlijk niet echt sjotten." Voelen de Kortemarkenaars onder ons zich al wat aangevallen? Over de kameraad Freaq: "De schrijver is journalist bij een plaatstelijk weekblad en heeft een tijdlang geiten in zijn tuin laten grazen." Over mijn internetblog: "De schrijver is leerkracht en slaat vaak een belerende toon aan." Mja, dat laatste zal wellicht hier en daar vanzelfsprekend bevonden worden.

Maar goed, dit zijn ludieke voorbeelden. We nemen de denkoefening even serieus en proberen wat dichter aan te sluiten bij de toon van het geciteerde radiobericht. "De witteboordcriminelen zijn vaak Belgen en nemen het niet zo nauw met de belastingswetgeving." Of: "De bezoekers aan het extreem-rechtse concert zijn vaak Vlamingen en trekken zich doorgaans weinig aan van de racismewetgeving." En ook: "De desbetreffende toppolitici zijn vaak in België zelf geboren en maken er maar een boeltje van." Mja, ik moet eerlijk toegeven: Ik voel me als Belg en als Vlaming niet bepaald geaffronteerd. Belgen zíjn belastingontduikers, het aantal zwartjassen is in Vlaanderen niet op de klauwen van een twaalfhonderdtal nazi-adelaars te tellen, en politieke crisis is hier ondertussen veeleer een manier van zijn dan een ophefmakend feit.

Geen probleem dus? Of ga ik hier zo licht over omdat Vlaams-nationale en Belgische trots mij - nu eenmaal een echte autochtone Vlaming en Belg zijnde - weinig zeggen? En zo ja, is zo'n schijnbare nevenschikking dan geen enkel probleem? Of is de associatie 'van vreemde origine' en 'het niet te nauw nemen met de wet' toch niet zo correct? Moest dat feitelijk niet geweest zijn 'de uitbaters wonen ondertussen al een tiental jaar in België, ze kennen de zeden en gewoonten, en ze nemen het niet te nauw met de wet?' Ik zou er allemaal nog eens wat dieper moeten over nadenken, maar: Ik drink wel eens een glas melk en ik kan soms serieus chagrijnig doen. Chapeau aan wie daar iets tegenin kan brengen.

Pas op, niets slechts over een glas melk hé!